mary span | plust je blik | 11 november 2025

Hokjesdenken – we denken teveel in verschillen

Geschrokken van de rellen in Groot-Brittannië, bang dat het overslaat naar Nederland? Was migratie echt de oorzaak van de woede en het geweld? De Britten bekijken de wereld vaak door de lens van sociale klasse. Maar hoe zit dat bij ons? En wat kunnen we ermee?

We zijn allemaal gelijkwaardig – en tegelijk verschillend. Anderen hebben het recht om anders te zijn, of het oneens te zijn. Er is geen objectief goed of fout. Voor velen klinkt dat als het ideale samenlevingsmodel: een cultuur van wederzijds respect en tolerantie. Toch zoeken we vaak houvast in groepen waar we ons thuis voelen. Dat lijkt logisch, maar is het ook wijs?

Een holistische blik
verruimt ons denken.

Onze samenleving is steeds meer verdeeld geraakt. Veel culturen voelen weinig behoefte om zich aan te passen aan anderen; ze houden vast aan hun eigen wortels en sociale identiteit. De Amerikaanse zieneres Jean Dixon – bekend van haar voorspelling van de moord op de Kennedy’s – voorzag ooit ook deze verwarrende tijd, waarin waarheid en leugen door elkaar zouden lopen. Ze sprak over de verduistering van de ziel van hele groepen mensen. De waarheid zou worden verdreven door angst. De grootste bedreiging, zei ze, komt niet van buiten, maar van binnenuit. Niet met wapens wordt er gestreden, maar met ongeloof in elkaars verhalen. En dat leidt tot ontbinding.

---

Polarisatie, bubbels, slachtofferschap

We leven in een tijd van verbubbeling, zegt gasthoogleraar Hans Boutellier. Of beter: tribalisering – want er zit een venijnige kant aan. We definiëren onszelf steeds vaker via verschil: ik ben zo, en niet zoals zij. Zo ontstaan tegenstellingen, conflicten en vijandschap.

De echte ineenstorting begint wanneer mensen elkaar als vijanden gaan zien om kleine verschillen, waarschuwde Jean Dixon. Dan stokt de communicatie, groepen begrijpen elkaar niet meer – en dat kan leiden tot wantrouwen, spanning, zelfs politiek geweld.

Een vreemdeling
is een mens.

Nieuwe organisatievormen, soms met behulp van technologie, proberen mensen weer te verbinden. Toch worden we nog altijd overspoeld door halve waarheden over migratie, economie en rampen. De behoeften van gewone burgers raken daarbij ondergesneeuwd. Opinieonderzoek laat juist zien dat de meeste mensen genuanceerd denken over immigratie. We zijn heus niet zo verdeeld als vaak wordt beweerd.

---

Zijn we nog in staat onszelf te corrigeren?

Kolonialisme, industrialisatie, militaire bewapening, het kapitalisme van de vrije markt, de giftige spiraal van voedselproductie – ze hebben ons collectieve vermogen om samen beslissingen te nemen verzwakt. We lijken niet meer in staat tot zelfcorrectie. In plaats daarvan trekken we ons terug in onze eigen sociale klasse, op zoek naar schijnzekerheid of erkenning. Wie aan de onderkant van de samenleving leeft, heeft minder kansen en minder vertrouwen – in elkaar, in de politiek, in de overheid. Zowel in Nederland als in Groot-Brittannië bepaalt je afkomst nog steeds je toekomst. Joris Luyendijk vatte het scherp samen:

“Hoe minder iemand door onrechtvaardigheid wordt geraakt, hoe groter de kans dat hij het ver schopt. Maar ook: hoe kleiner de kans dat hij zijn positie gebruikt om onrechtvaardigheid aan te pakken.”

---

Als jij durft, volgen anderen

Er is hoop. Als wij zelfbewuster en verantwoordelijker worden, kunnen we beter samenwerken en elkaar weer als mens zien. De overheid kan daarbij helpen door betrouwbaar te zijn – niet door te beloven, maar door te luisteren en te handelen.

Maar er is meer nodig. De crises van nu dwingen ons tot fundamentele verandering. We moeten niet alleen innerlijke ruimte scheppen, maar ook fysieke ruimte: plekken waar echte ontmoeting en samenwerking kunnen ontstaan. Dat vraagt moed – de moed om ons ego opzij te zetten en ons niet langer te verschuilen.

Respect voor ander
leven, begint bij jezelf.

Vrouwen spelen hierin een sleutelrol. Hun vermogen om gemeenschappen te weven, om relaties te onderhouden, is precies wat we nu nodig hebben. Wat zij eeuwenlang in het privédomein deden – families en gemeenschappen bij elkaar houden – moet nu zichtbaar worden in het publieke domein. Dáár ligt de lijm voor de samenleving.

Van elite tot mens-tot-mens

Eerst leefden we in een wereld van elite-tot-elite contact, daarna van elite-tot-velen. Nu staan we aan het begin van de fase van mens-tot-mens contact.
We zijn immers geen homo economicus, maar bio-psycho-sociaal-spirituele wezens, gemaakt voor verbondenheid.

Zien we mensen alleen als lichamen die consumeren, dan reduceren we hen tot machines. Maar als we elkaar zien als microkosmos van energie, bewustzijn en hartkracht, dan worden we elkaars grootste hulpbron.

---

Probeer het grote plaatje te zien

Ik blijf optimistisch. Spiritueel gezien is het belangrijk om ons niet te laten verlammen door negativiteit. We mogen het grotere geheel blijven zien – de lange lijn van ontwikkeling. Zoals het gezegde luidt: “Hou je hoofd in de natuur en je handen in de wereld.”

We kunnen de verbubbeling echt doorbreken. Dat begint met een eerlijke dialoog over het soort samenleving dat we willen zijn. De keuze ligt bij ons: sluiten we ons verder op in onze groep, of bouwen we aan een gemeenschap die zinvol en menselijk is?

Het is aan ons om de oplossing te zijn die we zoeken. Om de verbinding aan te gaan.
Het is tijd om op te staan voor medemenselijkheid.

We hebben de ander gewoon nodig.

Dus zeg ik: welkom, vreemdeling.

AUTEUR MARY SPAN | ©DOESPLUS! | 251111
Publicist in Essentie en auteur van het boek Zinvolle [W]evolutie.
Hou ervan je te inspireren en te activeren voor zinvolle evolutie
in leven en werk, bouwend aan een wereld van nieuwe mogelijkheden.