mary span | plust je blik | 16 februari 2026
De Europese Unie als slapende reus: verdeeldheid of doorbraak?
Vorig jaar stond vicepresident J.D. Vance op de Veiligheidsconferentie in München. Zijn woorden sloegen in als een venijnige trap in de solar plexus van Europa. Dit jaar kwam Marco Rubio, diplomaat en buitenlandminister. Minder bruut, meer berekenend. Geen trap, maar een por in de ribben. De boodschap was dezelfde: de Verenigde Staten bewegen zich in een richting die Europa niet langer vanzelfsprekend kan volgen.
We weten inmiddels: Donald Trump is geen bruggenbouwer maar een ontwrichter. Voor sommigen is dat precies de bedoeling — hij schudt op, breekt af, ontmantelt wat vastgeroest is. Maar ontmantelen is nog geen opbouwen.
Rubio verwoordde het diplomatiek: “We zijn bereid om het alleen te doen, maar we hebben de voorkeur om het samen te doen.” Een zin die klinkt als een uitgestoken hand, maar in de praktijk gepaard gaat met voorwaarden die partnerschap herdefiniëren als volgzaamheid. Klimaatbeleid, multilaterale afspraken, internationaal recht — verdwijnen uit beeld. De toon richting het mondiale zuiden is verhard.
En Europa? Dat oogt soms als een continent dat wanhopig vasthoudt aan het bekende. Alsof de status quo nog gered kan worden. Ondertussen worden we gegrild.
De breuklijn in de Europese ziel
Toch gebeurt er iets onder de oppervlakte.
De Europese Unie probeert haar waarden overeind te houden: mensenrechten, rechtsstaat, samenwerking. Maar het zijn duistere tijden. Niet alleen door geopolitieke spanningen, ook door technologische verschuivingen. Mensenrechten staan onder druk — niet alleen door woorden, maar ook door de onzichtbare macht van algoritmen en kunstmatige intelligentie.
Rubio suggereerde bovendien dat ook de Verenigde Naties grondig gereorganiseerd moet worden. Het is nu een tandeloze kracht. In Washington klinkt steeds luider dat de VN log, ineffectief en onvoldoende representatief is voor de nieuwe machtsverhoudingen.
Die kritiek is niet nieuw. Maar de toon is veranderd. Minder hervormingsgezind, meer conditioneel.
Misschien is hier een diepere vraag aan de orde. Wat betekent multilateralisme in een tijd waarin macht verschuift en vertrouwen afneemt?
Zou het denkbaar zijn dat instituties als de NAVO, de Wereldgezondheidsorganisatie en de Verenigde Naties niet langer naast elkaar opereren, maar sterker geïntegreerd worden? Dat veiligheid, gezondheid en geopolitieke stabiliteit niet meer versnipperd zijn over verschillende gremia, maar samenkomen in een coherenter mondiaal raamwerk?
Het klinkt ambitieus — misschien zelfs utopisch. Maar in wezen gaat het om een spiritueel principe: holisme in plaats van fragmentatie. De crises van deze tijd — oorlog, pandemieën, klimaat, migratie — laten zich niet meer opdelen in aparte dossiers. Ze zijn systeemcrises.
Misschien vraagt deze tijd niet om het afbreken van internationale instituties, maar om hun volwassenwording. Minder bureaucratisch, meer responsief. Minder machtsspel, meer verantwoordelijkheid.
Niet een wereldregering, maar een wereldbewustzijn dat vorm krijgt in instituties die elkaar versterken in plaats van beconcurreren.
Wat moet Europa doen?
Als Europa werkelijk op eigen benen wil staan, vraagt dat meer dan retoriek. Het vraagt volwassenwording.
1. Defensie: Europeanisering van de NAVO
Massale investeringen
Europa zal defensie-uitgaven drastisch moeten verhogen om de gaten te dichten die ontstaan als Amerikaanse inlichtingen, logistiek en materieel wegvallen.
Eigen productie
De opbouw van een zelfstandige defensie-industrie moet versnellen. Minder afhankelijkheid van Amerikaanse import betekent strategische vrijheid.
Strategische autonomie
Europa moet in staat zijn zelfstandig militaire operaties uit te voeren — zowel aan de oostflank als westflank vanwege de Russische en Amerikaanse agressie tegen Europa, Groenland en IJsland. Europa staat er volkomen alleen voor en we zitten volkomen vast aan Amerikaanse systemen.
Een realistischer NAVO
Achter de schermen wordt nagedacht over een scenario waarin de NAVO in essentie een Europese verdragsorganisatie wordt, met een beperktere, meer transactionele Amerikaanse rol.
2. Veiligheid en geopolitiek
Afschrikking van Rusland
Zonder de Amerikaanse nucleaire paraplu zullen Europese kernmachten als Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk een zwaardere verantwoordelijkheid dragen.
Steun aan Oekraïne
De steun aan Oekraïne — militair én financieel — zal in toenemende mate door Europa zelf moeten worden opgebracht. Dat test de eenheid van de EU tot het uiterste. Moeten we in de EU meer toe naar een coalitie van bereidwilligen, een groep van lidstaten die bereid zijn verder te gaan op gebieden zoals defensie, veiligheid en de steun aan Oekraïne, zonder te wachten op consensus van alle 27 EU-landen?
Strategische gebieden
Ook in regio’s als het Noordpoolgebied moet Europa zelfstandig kunnen opereren. De geopolitieke competitie daar neemt toe. Mark Carney, premier van Canada: “We leven in een tijdperk van rivaliteit tussen grootmachten. De op orde gebaseerde samenleving vervaagt en de sterken kunnen doen wat ze willen terwijl de zwakkeren daaronder lijden. Dit is een breuk, geen transitie.”
3. Economie, technologie en handel
Voorbereiden op een transactionele VS
Veiligheid en handel zullen door Washington steeds vaker aan elkaar worden gekoppeld. Europa moet leren onderhandelen vanuit eigen kracht.
Technologische soevereiniteit
Minder afhankelijkheid van Amerikaanse techgiganten is cruciaal — niet alleen economisch, maar ook democratisch.
Diversifiëren van partnerschappen
Als de rol van de VS in de wereldhandel verschuift, moet Europa nieuwe allianties smeden. Niet uit angst, maar vanuit zelfbewustzijn.
De Slapende Reus
De Britse premier Keir Starmer noemde Europa een Slapende Reus. Misschien is dat het kernbeeld van deze tijd.
Een Amerikaans terugtreden uit de rol van wereldpolitie zou destabiliserend zijn. Maar het dwingt Europa ook tot iets wat het decennialang heeft uitgesteld: volwassen worden.
Dit is geen gewone geopolitieke verschuiving.
Dit is kanteltijd.
Kanteltijd betekent dat oude zekerheden hun houdbaarheidsdatum hebben bereikt. Dat bondgenootschappen die gebouwd waren op naoorlogs vertrouwen nu worden getest op volwassenheid. Dat afhankelijkheid langzaam zichtbaar wordt als wat het altijd al was: uitgestelde autonomie.
Europa staat daarom niet alleen voor een defensievraagstuk, maar voor een bewustzijnsvraagstuk. Blijven we leunen op een macht die zelf in transitie is? Of staan we op en nemen we verantwoordelijkheid voor onze eigen veiligheid, economie en waarden?
Misschien is dit geen machtsstrijd tussen continenten, maar een fase in onze gezamenlijke evolutie. Een overgang van bescherming naar partnerschap. Van volgen naar mede-vormgeven. Van fragmentatie naar integratie.
Een Amerikaans vertrek uit de vanzelfsprekende leidersrol is pijnlijk. Het is duur. Het zal politieke spanningen blootleggen die lang onder het tapijt bleven. Maar elke reis kent ongemak. Groei ontstaat zelden in comfort.
Op een dieper niveau gaat het niet alleen over defensie, handel of internationale instituties. Het gaat over identiteit. Over de vraag of een continent dat gebouwd is op oorlogen en verzoening, op verdeeldheid en samenwerking, de moed heeft zichzelf opnieuw uit te vinden.
Misschien is dit geen tijd van ondergang, maar van inwijding.
Niet het einde van multilateralisme, maar de overgang naar een rijpere vorm ervan.
En zoals in elke ontwikkeling — persoonlijk én collectief — geldt: pas wanneer externe zekerheden wegvallen, ontdekken we onze innerlijke kracht.
Als dit werkelijk kanteltijd is, dan is de vraag niet wat Washington doet.
De vraag is: wie durft hier in Europa werkelijk op te staan?
AUTEUR MARY SPAN | ©DOESPLUS! | 260216
Publicist in Essentie en auteur van het boek Zinvolle [W]evolutie.
Hou ervan je te inspireren en te activeren voor zinvolle evolutie
in leven en werk, bouwend aan een wereld van nieuwe mogelijkheden.
Doelen VS
De rechtsorde van 1945 is niet meer, nu zijn er drie machtsblokken waarvan de VS er één is. Het is een wereld van macht en kracht. Nostalgie is nu geen strategie, aldus premier van Canada Marc Carney. Het doel van de VS is drieledig:
-
Alles staat volgens de VS in dienst van MAGA.
-
De Verenigde Staten streven in 2026 actief naar een herbevestiging van hun dominantie over de Westelijke Hemisfeer (Noord-, Centraal- en Zuid-Amerika en het Caribisch gebied), vaak aangeduid als een moderne, agressievere toepassing van de Monroe-doctrine.
-
Alles draait om China. De aanval op Iran is in feite een aanval op China: het afknijpen van olie en gas.
EU schuurt, maar kan evolueren
Als ik naar Europa kijk, zie ik een continent dat schuurt. Tegelijkertijd zijn er plekken waar Europa wél werkt, inspirerend en evoluerend is.
Het Westen is zijn eigen sprookje kwijt
We vertellen onszelf al decennialang een mooi verhaal: dat we in het Westen op rozen zitten. Maar is dat nog zo?
