mary span | plust je blik | aangepast 8 maart 2026 | 17 oktober 2023

Wereldcrisis met een hoog risico op verdere escalatie

Dreigt er een grote wereldwijde oorlog?

De versnelling, de permanente spanning en agressie nemen toe en de stabiliteit, die het leven op aarde al 10.000 jaar kent, dreigt in gevaar te komen. Het Westen negeert vaak grootschalige humanitaire crises en wereldwijde conflicten buiten de directe geopolitieke belangen. Maar we zitten in de grootste wereldcrisis ooit.

Het aantal conflicten wereldwijd is de afgelopen vijf jaar verdubbeld en één op de acht mensen wereldwijd wordt aan een conflict blootgesteld. De mens heeft het leven op de aarde over z’n grenzen geduwd. Donald Trump heeft in 2017 zelfs openlijk opgeroepen tot een nieuwe nucleaire ‘wapenwedloop’ – iets wat we sinds de jaren tachtig niet meer hebben gehoord. Wat we nu zien is dat de wapenwedloop niet is gestopt en dat de wereld militair is geëscaleerd. Hoewel er nog geen sprake is van een directe, onvermijdelijke ‘derde wereldoorlog’, waarschuwen analisten dat de wereld zich in een ‘diffuse, hybride, technologische en economische’ conflictfase bevindt. Vooral nu China en Rusland betrokken zijn in spionage, sabotage, destabilisatie en inlichtingenoperaties. Destabiliserende cyberacties van Rusland en China vormen een aanhoudende en evoluerende bedreiging voor de nationale veiligheid, economie en kritieke infrastructuur van westerse landen, waaronder Nederland. Het is zaak dat Nederland en Europa zich kunnen weren en niet betrokken raken in een grotere oorlog. Of is het al te laat?

De wapenindustrie heeft niet te klagen

Hoewel sommige oorlogen, zoals die tussen Israël en Palestina en tussen Rusland en Oekraïne, terecht enorm veel media-aandacht krijgen, vormen ze uitzonderingen. De meeste huidige conflicten, of het nu gaat om oorlogen en invasies in Soedan en Congo, grove mensenrechtenschendingen in Afghanistan en Tibet, bendegeweld in Haïti en Colombia, massale hongersnood in Jemen en Somalië, of politieke repressie in Nicaragua, Wit-Rusland en Servië, worden onderbelicht, vergeten of genegeerd.

Ontwikkelende conflicten

Ontwikkelende conflicten, zoals die tussen China, Taiwan en Japan en de spanningen tussen VS en Europa vereisen ook meer aandacht. Het masker van de VS begint nu te vallen. We zien een Verenigde Staten die onrust en chaos in de wereld creëert om hun wereldheerschappij te kunnen uitbreiden. Dat doen ze door middel van beloftes en woorden die in wezen waardeloos zijn. Ze doen het door economische sancties, inlijvingen, acties tegen zittende staatshoofden en door de energiestromen, export en handelsroutes van bepaalde landen af te knijpen. Dat is al decennialang het draaiboek van de VS. Daarbij zullen ze proberen de opkomende machten Rusland en vooral China klein te houden. Maar China is bezig om zijn invloedssfeer uit te breiden en controle over cruciale wereldhandelsroutes te krijgen. Dat alles zal kunnen uitlopen op een clash tussen VS, China en Rusland. Een escalerend machtsspel tussen de VS, China en Rusland maakt één vraag onontkoombaar: wat betekent NAVO-lidmaatschap werkelijk in een tijd van indirecte oorlog? Het dwingt ons tot een debat dat we liever uitstellen: strategische autonomie versus collectieve verdediging.

Wereldwijde conflicten

Oorlog in Oekraïne

• Voortdurende grootschalige oorlog tussen Oekraïne en Rusland met frontlinies in het oosten en zuiden van Oekraïne (Donbas‑regio, Kherson, etc.). De VS trekt zich steeds meer terug uit het conflict en laat het slachtveld over aan Europa. Daarmee heeft de VS de handen vrij om de eigen handelsstromen via het Panamakanaal, de arctische route (Rusland heeft 40 ijsbrekers, China 2 en de VS nul, maar koopt deze nu van Finland) en zijn dominantie in de wereld te kunnen uitbreiden en om toegang te krijgen tot grondstoffen die nodig zijn om los van China te kunnen opereren.

---

Midden‑Oosten

• Israël–Palestina (Gaza & Westelijke Jordaanoever)
  Intense gevechten, bombardementen en geweld vlakbij dichtbevolkte steden.

• Jemen
  Langdurige burgeroorlog met herhaalde gewelddadige escalaties.

• Iran
  De situatie in het Midden-Oosten wordt begin 2026 gekenmerkt door extreme spanningen en een hoog risico op verdere escalatie, waarbij internationale waarnemers waarschuwen dat het conflict dreigt te ontaarden in een bredere regionale oorlog mogelijk met een uitloop naar een grotere oorlog. Profetieën geven aan dat dit een wereldwijd fenomeen zal worden.

---

Afrika

• Soedan
  Volgens de VN is het de grootste ontheemdingscrisis én de grootste humanitaire crisis ter wereld. Het is eigenlijk een machtsstrijd tussen twee generaals en gaat om de controle over grondstoffen, waaronder goud. Miljoenen mensen zijn op de vlucht, met acute tekorten aan voedsel, water en medicijnen, resulterend in een hongersnood. Bemiddelingspogingen zijn mislukt. De wereld kijkt weg.

• Democratische Republiek Congo (DRC)
  Strijd in het oosten (Kivu‑regio), waaronder grote offensieven rond Goma en Bukavu door M23‑rebellen.

• Zuid‑Soedan
  Etnische en politieke gewelduitbarstingen, nog steeds instabiel.

• Nigeria & Sahel‑gebied
  Gewelddadige strijd met jihadistische groeperingen en andere gewapende groepen.

• Somalië & Ethiopië
  Aanhoudende interne conflicten en militante acties.

---

Azië

• Myanmar
  Burgeroorlog tussen militair regime en etnische/antiregeringsbewegingen, met hevige bombardementen en frontlinies verspreid over staten zoals Rakhine.

• Thailand–Cambodja border conflict
  Recent grootschalig grensconflict met artillerie, lucht‑ en grondgevechten en massale ontheemding rond grensgebieden ten oosten van Thailand en noordwesten van Cambodja.

• Afghanistan
  Geweld tussen Taliban en andere gewapende groeperingen blijft risico op escalatie geven. 

• Pakistan/India (Kashmir)
  Terugkerende grensclashes en militaire confrontaties.

• Een grote oorlog tussen China/Rusland/Taiwan/Japan en VS
  Er is een recent oplopend conflict tussen China, Japan en Taiwan, waarbij China Japan waarschuwt zich niet te mengen in een potentiële Taiwan-crisis, na Japanse uitspraken over militaire steun aan Taiwan. De spanningen worden vergroot door China’s claim op Taiwan, Japan’s groeiende militaire focus en incidenten rond de betwiste Senkaku/Diaoyu-eilanden in de buurt van Taiwan. Dit kruitvat kan mogelijk uitlopen op een grote oorlog tussen de machtsblokken China, Rusland en VS.
  

---

Latijns‑Amerika & Cariben

Hoewel vaak genegeerd in globale kaarten:

• Mexico, Brazilië, Ecuador, Haïti
  Worden genoemd in conflictdata als zones met zeer hoge niveaus van geweld en georganiseerde misdaad‑oorlogen.

   

• Venezuela wordt internationaal vaak beschouwd als een fragiele staat met ernstige problemen rond criminaliteit, politieke repressie en economische instabiliteit. Er zijn langdurige spanningen tussen de regering onder Nicolás Maduro en veel Westerse landen, waaronder de Verenigde Staten, mede vanwege beschuldigingen van corruptie, mensenrechtenschendingen en drugshandel.Op 3 januari 2026 heeft de Verenigde Staten een grootschalige militaire actie uitgevoerd tegen Venezuela, waarbij de extreemlinkse president gevangen werd gezet onder het mom van narco-terrorisme en drugsmisdrijven. In Venezuela weten ze: het is Donald Trump om de olie te doen. De enige landen met zware olie zijn Canada, Venezuela (de grootste bron ter wereld!) én Rusland. China en Rusland steunen de olieindustrie van Venezuela en kopen die op. Het lijkt erop dat de VS het voor het zeggen wil hebben in de Amerika’s.

---

Worden grenzen en waarden nog gerespecteerd?

De acties van de VS duiden op een Amerikaanse focus op eigenbelang, kritiek op Europese afhankelijkheid van Amerika (vooral in veiligheid), zorgen over de effectiviteit van de EU als partner (m.b.t. China, Rusland), en een verschuiving richting isolationisme, wat een breuk is met de naoorlogse transatlantische verbinding, waarbij Europa wordt gezien als te zwak en te veel gericht op handel boven strategische samenwerking. Rusland zal misschien geen directe actie ondernemen tegen de NAVO, maar het is niet te zwak om Europese samenlevingen te destabiliseren, intimideren, verdelen en uit te putten. De acties van de VS tegen Iran, Venezuela, Nigeria, Groenland en Cuba gaan volgens Europa totaal tegen het internationale recht in en is bovendien een gevaarlijk precedent voor de hele internationale gemeenschap. Waar zijn de VN, de NAVO en de VN Veiligheidsraad?

Door de spanningen tussen China, Rusland, Amerika en Europa lijkt het wel alsof we in een nieuwe Koude Oorlog zijn beland. De wapenindustrie vaart er wel bij. Wereldwijd geweld maar ook klimaatveranderingen veroorzaken recordaantallen intern ontheemden. En volgens een VN-rapport werden in 2024 een recordaantal kinderen slachtoffer van geweld in conflictgebieden. Veel mensen in het Westen zijn bang voor een wereldoorlog.

Vrede of oorlog?

“We leven in een tijd van hoge entropie”, zegt geopolitiek expert Parag Khanna in De Correspondent. Vergeten wij de oorlogen, omdat wijzelf grote belangen hebben? Vermijden wij onszelf uit te spreken over de daden van de VS, China en Rusland, omdat we bang zijn? De VS zal naar verwachting doorgaan met interventies, niet alleen militaire, maar ook op politiek gebied (zoals het beïnvloeden van verkiezingen) en economisch. Ik verwacht dat Israël de oorlog verder zal uitbreiden naar landen rondom Israël, want militaire grootmacht Israël fungeert eigenlijk als een strategische Amerikaanse basis in de regio.

Naarmate de grens tussen oorlog en vrede steeds vager wordt, zullen de spanningen oplopen in het noordpoolgebied, in de ruimte, op de zeebodem en in de digitale infrastructuur. In ieder geval zal de oude, op regels gebaseerde wereldorde verder afbrokkelen. De wereld van vandaag vormt een enorme uitdaging voor Europa. 

Alles wat duister is komt boven water. Alles wat slecht is, komt tevoorschijn. Alles wat onrechtvaardig is, wordt gezien. In feite is er momenteel een groot gevecht gaande tussen de paren van tegenstelling die op elkaar inwerken zoals goed en kwaad, recht en onrecht, vreugde en verdriet, zinnigheid en zinloosheid. Dit alles doet een directe oproep aan de samenwerking en compassie van de Europese Unie en de gehele wereldorde.

Hoe keren we de conflicten?

We moeten ervoor zorgen dat mensen ontwaken voor wat er werkelijk aan de hand is. Dat de VS streeft naar wereldheerschappij en dat het duister het voor het zeggen wil hebben. Zowel Rusland als de VS hebben baat bij een verdeeld zwak Europa. Ze kunnen dan hun wil opleggen bij individuele landen. We moeten nu vooral gaan kijken of we paden kunnen schetsen waarmee we het licht weer zien en weer binnen de waarheid en de planetaire levensgrenzen kunnen blijven.

Allereerst kunnen we leren hoe we de propaganda en complottheorieën kunnen doorprikken via (historische) voorbeelden. We moeten snel de samenwerking in Europa en met Canada verstevigen op de kwetsbare onderdelen, want de VS gedraagt zich als onze vijand. Europa als geheel moet zich sterk opstellen. Dus laten we ervoor zorgen dat we slim en effectief acteren. We kunnen de dialoog met elkaar aangaan om zo de zaak van alle kanten te bezien en nieuwe perspectieven te ontdekken. Het gaat erom dat Europa leert zelfstandig te zijn, met visie, discipline en standvastigheid. Luister daartoe naar de toespraak van voorzitter Von der Leyen tijdens de World Economic Forum op 20 januari 2026. En luister ook naar de veelbesproken historische toespraak op het WEF van Mark Carney, premier van Canada. (Trump heeft 24 januari verklaard dat hij een tarief van 100% zal opleggen op alle Canadese importen als het Noord-Amerikaanse land een handelsakkoord met China sluit.)

Er is niet alleen gedragsverandering nodig, maar ook systeemverandering met minder energiegebruik, een ander economisch model en energiesysteem, veranderingen in vervoer, industrie en landbouw. Het doel hier is om de behoeftes van iedereen te realiseren binnen de draagkracht van de aarde. Terwijl onze planeet een aantal gevaarlijke ecologische kantelpunten bereikt, lijkt ons collectieve bewustzijn een kantelpunt te naderen. Maar dat betekent niet dat we rustig achterover kunnen leunen.

Ongeacht iemands religie — of zelfs zonder geloof — heeft iedereen het vermogen om positieve en helende gedachten de wereld in te sturen. Wanneer veel mensen tegelijk bidden of mediteren en zich een betere, veiligere wereld voorstellen, kan dat een verschuiving ten goede teweegbrengen. Gedachten zijn krachtig; ze dragen bij aan het ontstaan van een betere wereld. Ook via sociale media kunnen we die positieve intenties en gebeden met elkaar delen en versterken.

Bedenk dat het leven noch vrede, noch geweld is. Het is een complexe mix van veel dingen. Het levensproces is zowel creatie als vernietiging. Om de buitengewone diepte en schoonheid van het leven, de onmetelijkheid van alle levende wezens, te zien, moet je zelf vrede hebben. Dan is er ware creatie mogelijk. We hebben jouw persoonlijke inzet gewoon heel hard nodig. Want een beter milieu begint immers bij jezelf. Zolang jij een nationalist blijft, en anderen hindoe, boeddhist of moslim blijven, zullen we geen vrede op aarde hebben. We zullen gewoon onze eigen verdeeldheid en wanorde moeten aanpakken. Je kunt je ook aansluiten bij een beweging om bij te dragen aan positieve verandering. Want jouw persoonlijke invloed reikt verder dan je denkt!

AUTEUR MARY SPAN | ©DOESPLUS! | 260103 | 251218
Publicist in Essentie en auteur van het boek Zinvolle [W]evolutie.
Hou ervan je te inspireren en te activeren voor zinvolle evolutie
in leven en werk, bouwend aan een wereld van nieuwe mogelijkheden.