mary span | plust je blik | 10 december 2025

Spirituele trends in een goddeloze wereld

Christelijk fundamentalisme en spirituele zoektocht naar zingeving

Europa en de Verenigde Staten bevinden zich in een periode van groeiende maatschappelijke verdeeldheid. Anti-immigratie en anti-moslim sentimenten leiden tot spanningen en soms zelfs rellen, terwijl politieke bewegingen religie steeds vaker inzetten als strijdtoneel. In deze context keren sommige mensen terug naar het christendom – niet altijd uit overtuiging van de waarden, maar vaak als een label, een identiteit, een wij tegen zij-gevoel. Het is een terugkeer naar oude dogma’s, die soms extremisme voedt.

Tegelijkertijd zien we een andere trend: steeds meer mensen, en vooral jongeren, zoeken hun eigen weg naar zingeving en spiritualiteit. Buiten de traditionele instituten ontdekken ze betekenis in rituelen, mindfulness, tarot of meditatie. Een ratjetoe van verschillende en zelfgekozen spirituele elementen? Nee, voor hen is spiritualiteit geen dogma of verplichting, maar een manier om zichzelf en hun plek in de wereld te begrijpen. Platforms als YouTube, SpiruTok en WitchTok zijn hun moderne tempels, waar ze inspiratie vinden en hun eigen pad kunnen uitstippelen.

Dit artikel onderzoekt hoe deze twee trends – de maatschappelijke terugkeer naar religie én de persoonlijke zoektocht naar spiritualiteit – zich tot elkaar verhouden. Het gaat over de spanning tussen samenleving en geloof, over de groei van persoonlijke zingeving in een wereld die soms te veel vraagt, en over de hoop dat er uiteindelijk een universele vorm van verbondenheid en begrip kan ontstaan.

Voor de meeste Nederlanders (73%) speelt zingeving een rol in hun leven. Verbondenheid met anderen, betekenisvol handelen en leven volgens waarden en idealen zijn voor de meeste Nederlanders belangrijke zingevers. Zo zijn YouTube, SpiruTok en WitchTok de nieuwe tempels van Generatie Z (de marketingindeling in generaties maar ook een stereotypering die marketeers helpt om hun doelgroep op te delen in groepen met vergelijkbare kenmerken, ervaringen en aankoopgedrag). Hier worden tarotkaarten gelegd, rituelen gedeeld en engelengetallen ontcijferd, vaak binnen het kader van hun dagelijks leven. Dat Generatie Z meer geneigd is om zich te laten leiden door online platformen komt omdat de werken in de klassieke boekenshop geschreven zijn door volwassenen en niet door leeftijdsgenoten. Ze zoeken spiritualiteit op een moderne, persoonlijke manier; ze vinden houvast buiten traditionele instituten en omarmen online trends zoals manifesteren en zen. Corona en lockdowns hebben dit proces versneld. Jongeren werden teruggeworpen op zichzelf, kregen de ruimte om na te denken en ontdekten zo hun eigen waarheid.

De zoektocht naar antwoorden

Jongeren willen zich verbinden, bij anderen aansluiten. Ze zoeken antwoorden op levensvragen: “Hoe wil ik leven?”, “Waarom besta ik?”, “Wat is het doel van mijn leven?”. Deze tijdloze, existentiële vragen worden vaak niet beantwoord door traditionele religies, waardoor jongvolwassenen hun zoektocht voortzetten – een trend die al zo’n zestig jaar gaande is.

Nederland telt zo’n 250.000 mensen die zich op de een of andere manier bezighouden met boeddhisme en dit aantal groeit nog steeds. De hippies van de jaren zestig zijn de eersten die zich aangetrokken voelen tot deze ‘levensleer’. Een belangrijke verklaring daarvoor is de ontkerkelijking. Het boeddhisme geeft antwoord op levensvragen zonder dat er een god aan te pas komt. In het Westen heeft het boeddhisme wel een heel ander karakter gekregen dan in het verre oosten, waar rituelen, tradities en leermeesters veel belangrijker zijn dan hier. Bij ons gaat het vooral om het mediteren.

Religie als strijdtoneel

Tegelijkertijd zien we een politieke en maatschappelijke beweging die religie gebruikt als strijdtoneel. De grootste jihadistische dreiging voor Europa wordt gevormd door de Islamitische Staat. De organisatie heeft de afgelopen jaren geprobeerd aanslagen in Europa aan te sturen of te stimuleren. En het gevaar van de radicale islam is nog steeds niet geweken. Het kan zelfs uit de hand lopen in Europa. Wat gebeurt er als islamitische invloeden vat krijgen op onze wetten en samenleving? In ieder geval moeten we waken voor een religieuze oorlog, uitmondend in aanslagen in de hele wereld. Laten we hopen, dat de Islamitische Republiek in Iran valt en de democratie terugkeert.

Boeddha leerde ons mededogen, maar hoe zit dat met de Islam in Iran? Als religie niet de kracht van liefde laat zien, is het dan een religie? Er is sprake van een oproep tot het wit christelijk nationalisme in het VK en de VS, en dat kan net zo gevaarlijk worden als we niet oppassen. Het kan uitmonden in een nieuwe haatbeweging en een terugkeer naar oude dogma’s en soms extremisme.

Extreemrechts misbruikt het geloof

Extreemrechts eigent zich het kruis toe: het wit christelijk, patriarchaal nationalisme, vermomd als (valse) vroomheid. Steve Bannon, oud-adviseur van Donald Trump, is gefascineerd door het traditionalisme, een politieke en religieuze stroming die sterk geïnspireerd is door het werk van Julius Evola, de filosoof die Mussolini zijn ideeën gaf voor het fascisme. Het is een mix van nationalistisch populisme, religieus conservatisme en elementen van ‘wit nationalisme’. Het wordt ook wel christelijk fundamentalisme of extremisme genoemd. Religieus conservatisme als een uitwas van wit christendom richt zich op traditionele rollen (zoals het onderwerpen van vrouwen aan mannen), afkeer van LHBTI-emancipatie, en een verzet tegen progressieve maatschappelijke veranderingen, vaak gekoppeld aan een bredere hang naar traditie en een conservatieve houding over diverse maatschappelijke thema’s.

Het traditionalisme verwerpt alles wat modern is. Donald Trump en de zijnen spannen God nu voor het karretje. Steeds meer rechts-extremisten in de VS en het VK nemen met succes het religieuze draaiboek van extreemrechts traditionalisme over en presenteren zichzelf als verdedigers van een christelijk land dat existentieel bedreigd wordt door buitenstaanders. De religieuze conservatieven zijn nu een machtsfactor in de VS geworden, met aanzienlijke invloed op verkiezingen, beleid (zoals abortus, LGBT-rechten) en de rechterlijke macht. De evangelische nationalisen vernietigen daarmee elke morele wereldorde die we ooit hadden. Religieuze taal wordt niet meer vermeden en politiek wordt daarmee verweven met religie, ondanks de formele scheiding van kerk en staat.

Niet-gelovigen houden het bij rationaliteit, los van religie

Een meerderheid van de Nederlandse bevolking (54%) is atheïst of agnost. Twintig procent is katholiek, 15% protestant en 5% is islamitisch. Sommige christenen liggen dwars wat arbortus betreft maar ook de dood (euthanasie en zelfbeschikking) is een issue. De anti-arbortusbeweging gebruikt het christendom om vrouwen hun recht op abortus te ontnemen. Want wat begint bij controle over het (vrouwen)lichaam, eindigt altijd bij controle over het (vrouwen)leven. Anti-abortusactivisten presenteren hun standpunt alsof het de onveranderde christelijke leer betreft. En het blijft niet bij abortus. In de Verenigde Staten gaan inmiddels stemmen op om het vrouwenkiesrecht te heroverwegen. In Nederland zijn er veel christenen die hun geloof juist gebruiken om vrouwenrechten te verdedigen. Het Sociaal Cultureel Planbureau waarschuwt voor mogelijke fricties tussen gelovigen en niet-gelovigen.

Spiritualiteit als overlevingsstrategie

De groei van spiritualiteit onder mensen is geen modegril. Het is een reactie op een wereld die soms te veel vraagt. GenZ durft te voelen, durft vragen te stellen en eigen antwoorden te vinden. Spiritueel zijn betekent niet dat je altijd zen bent, maar dat je de ruimte neemt om stil te staan, te reflecteren en betekenis te creëren. De groep die voor het christendom kiest doet dit vanwege een diepgewortelde familie- en culturele traditie, een zoektocht naar gemeenschap en sociale steun, persoonlijke spirituele overtuiging (hoop, verlossing, zingeving), de aantrekkingskracht van specifieke conservatieve of progressieve waarden, en invloed van politieke bewegingen.

Twee trends, één samenleving

De maatschappelijke terugkeer naar christendom en de persoonlijke zoektocht van Gen Z naar spiritualiteit lijken soms lijnrecht tegenover elkaar te staan, maar liggen toch op hetzelfde spectrum van zingeving. Waar de ene trend zich uit in het vasthouden aan traditionele labels, dogma’s en een duidelijke identiteit, zoekt de andere naar vrijheid, persoonlijke betekenis en innerlijke ervaring. Zetten deze trends elkaar tegen? Niet per se. Ze bestaan naast elkaar als twee werelden die soms botsen, soms elkaar spiegelen, en af en toe ook stilletjes overlappen.

Van dogma naar bewustzijn

Maar deze fase zal voorbijgaan. Uiteindelijk zal de georganiseerde religie plaatsmaken voor persoonlijke spiritualiteit, want elk mens is uniek in zijn evolutie. Net zoals Gen Z kiest voor innerlijke beleving en persoonlijke spiritualiteit, zal ook de bredere samenleving langzaam verschuiven van dogma naar bewustzijn. Leef dus in vreugde en laat angst aan je voorbij gaan. Als je in vreugde leeft is je lichtvibratie ook hoog. Op die hoge vibratie heeft angst geen vat en gaat dan aan je voorbij. Mijn hoop is dat er uiteindelijk een eenheid ontstaat binnen diversiteit: dat mensen erkennen dat alle religies een gemeenschappelijk hart hebben en dat een universele, alomtegenwoordige God ervaren kan worden. Dat besef zal tijd kosten, maar ik geloof dat het zal komen: meer onderling begrip, meer verbinding, een geloof dat niet verdeelt maar verbindt.

AUTEUR MARY SPAN | ©DOESPLUS! | 251210
Publicist in Essentie en auteur van het boek Zinvolle [W]evolutie.
Hou ervan je te inspireren en te activeren voor zinvolle evolutie
in leven en werk, bouwend aan een wereld van nieuwe mogelijkheden