Ons solidariteitsgevoel slaapt. Is onze samenleving in verval?

Ik, ikke. Het moet leuk blijven in Hollandia.
Het klinkt bijna als een gezonde levenshouding. Zeker nu de wereld kraakt en piept van crises, klimaatstress en technologische ontregeling. Veel mensen proberen vooral in het nu te leven en te genieten — niet uit oppervlakkigheid, maar om de zwaarte van het leven, het slechte nieuws en de morele complexiteit even niet meer te hoeven zien. Even niksen. Even niets voelen. Even genieten.

Maar ergens knaagt het.
Bekommeren we ons eigenlijk nog om het geheel? Zijn we nog weerbaar? Of zijn we vooral comfortabel geworden — en een tikje wereldvreemd? Zijn we nog burgers, of vooral consumenten met rechten?

Misschien rol je nu met je ogen. Daar gaan we weer. Begrijpelijk. Wat ooit begon als zelfbescherming, dreigt zo langzaam zelfontkenning te worden. Toch is het gevoel breed gedeeld: we zijn aan het ontsporen. Niet alleen richting extremen en verharding, maar ook richting meer individualisme, afzondering en morele luiheid. Omdat de wereld te complex is geworden. Of — ongemakkelijker — omdat we haar zélf zo hebben ingericht.

De leegte achter het comfort

Er is één groot, onderliggend probleem: uitholling. Leegte.

Opinie-onderzoeker en schrijver Peter Kanne beschrijft het scherp in Lang zal ik lekker leven. Nergens ter wereld zijn mensen zo individualistisch en op comfort gericht als in Nederland. De Nederlander als genotzuchtige individualist, teruggetrokken in een eigen, genoegzaam wereldje. Gewend — of verwend — door luxe, vrijheid en veiligheid verliezen we iets essentieels uit het oog: de gemeenschap.

We laten veel gebeuren. We zetten onze blik op oneindig. Zelfs nu AI ons werk, ons denken en misschien ons moreel kompas overneemt, halen we onze schouders op. Het leven moet wel leuk blijven.

Ons geluk, ons genot, onze rechten — die staan voorop. Ondertussen voelen we ons steeds minder burger en steeds meer klant van de samenleving.

Wanneer de wal het schip keert

Maar comfort heeft een houdbaarheidsdatum.

Als we niet bereid zijn uit onze cocons te stappen, komen niet alleen onze welvaart en mentale gezondheid in gevaar, maar ook onze democratie. Comfortdenken is deels een copingstrategie. Niet voor niets probeert Rutger Bregman met zijn Academie voor Morele Ambitie jongeren uit hun comfortzone te trekken. Hij daagt hen uit na te denken over de impact van hun werk. Over verantwoordelijkheid. Over de vraag: draag ik bij aan een betere wereld, of houd ik mezelf vooral veilig?

Die vraag geldt niet alleen voor jongeren. Ze geldt voor ons allemaal. Ik incluis.

Kanne en Bregman maken zich — terecht, wat mij betreft — zorgen over de enorme groep mensen die hun kostbare werkende leven niet inzet voor het grotere geheel. Liever lui achter een scherm dan actief in de wereld. Gokken, vapen, crypto’s, eindeloos scrollen of idealistisch navelstaren in plaats van daadwerkelijk handelen.

Dat holt niet alleen ons lichaam en onze geest uit, maar ook onze samenleving. Ons solidariteitsgevoel slaapt.

Te week geworden?

De Club van Rome waarschuwde al in de jaren zeventig voor de onhoudbaarheid van onze levensstijl. We luisterden niet.

Ik kijk met diepe bewondering naar de weerbaarheid van het Oekraïense volk. De prijs is onvoorstelbaar hoog, de ellende nauwelijks te dragen. En toch staan ze op. Elke dag opnieuw.

Zouden wij dat ook doen?
Ik vrees dat het antwoord pijnlijk duidelijk is.

In de woorden van Peter Kanne: we zijn te week geworden.

---

Wat nu?

We kunnen onze weerbaarheid op vier niveaus versterken:

1. Persoonlijke en mentale weerbaarheid

• Omarm ongemak – Leer weer omgaan met tegenslag, frustratie en onzekerheid in plaats van die onmiddellijk te dempen.
• Beperk digitale prikkels – Minder scherm, minder ruis. Meer aanwezigheid.
• Neem verantwoordelijkheid – Kijk eerst naar je eigen gedrag voordat je naar de overheid of anderen wijst.

2. Sociale cohesie herstellen

• Investeer lokaal – Vrijwilligerswerk, buurtinitiatieven, het stille midden versterken.
• Vergroot empathie – Ga het gesprek aan met mensen buiten je bubbel.
• Koester echte ontmoetingen – Face-to-face. Zonder filter. Zonder haast.

3. Maatschappelijke weerbaarheid vergroten

• Vergroot zelfredzaamheid – EHBO, noodpakket, basisvaardigheden. Niet uit angst, maar uit volwassenheid.
• Actief burgerschap – Doe mee. Meng je. Draag bij aan het algemeen belang.
• Kies verbinding boven verharding – Solidariteit is geen luxe, maar een voorwaarde.

4. Spirituele en existentiële weerbaarheid

Spirituele weerbaarheid geeft ons de kracht om veerkrachtig om te gaan met stress, tegenslagen en levensvragen door te putten uit diepere bronnen van betekenis, zingeving en innerlijke rust. Daardoor blijven we rustig onder druk en ondersteunt het ons streven naar veerkracht en solidariteit.

---

Comfort is prettig. Maar het mag ons niet verdoven.

Als ons solidariteitsgevoel blijft slapen, worden we wakker in een land dat we niet meer herkennen.

De vraag is simpel — en ongemakkelijk:
Durven we weer burger te zijn in plaats van consument?

Het goede nieuws? We kunnen dit trainen, stap voor stap.

AUTEUR MARY SPAN | ©DOESPLUS! | 260210
Publicist in Essentie en auteur van het boek Zinvolle [W]evolutie.
Hou ervan je te inspireren en te activeren voor zinvolle evolutie
in leven en werk, bouwend aan een wereld van nieuwe mogelijkheden.