mary span | plust je blik | 15 juli 2026 

Corrupte leiders, populisten en media | het teveel aan stemmingvreters

Hoe komt het dat zoveel redelijke mensen achter corrupte leiders en populisten aan lopen? Voor sommige leiders is chaos geen probleem dat moet worden opgelost, maar een middel om macht en aandacht vast te houden. Wat we daarbij vaak vergeten, is dat we onze kostbare mentale energie aan hen weggeven. Niet één stem put ons uit, maar de optelsom van alle stemmen die voortdurend om onze aandacht vechten.

Het begint vaak met een crisis. Vervolgens gebeurt er iets beslissends: de leider blaast de situatie op tot bijna apocalyptische proporties. “We worden overspoeld. We worden omgevolkt. Het is niet meer te stoppen.” Daarna volgt steevast dezelfde belofte: “Alleen ik kan jullie redden.”

Daarin schuilt een fundamentele paradox. Als zo’n leider de chaos werkelijk zou oplossen, maakt hij zichzelf overbodig. Populisten hebben daarom voortdurend een nieuwe crisis nodig. Je kiest iemand die belooft de onrust te bezweren, terwijl hij juist afhankelijk is van die onrust om zijn positie te behouden.

Juist daarom is het zo problematisch wanneer zulke leiders ook nog corrupt zijn. Volgens de Corruption Perceptions Index van Transparency International scoort het merendeel van de landen onvoldoende, wat wijst op een aanzienlijke mate van corruptie in de publieke sector. Corruptie kent vele vormen, zoals omkoping, vriendjespolitiek en het misbruiken van publieke middelen. Onderzoek uit de psychologie en politicologie suggereert dat macht mensen vatbaar kan maken voor verandering. Wie langdurig weinig tegenspraak krijgt, loopt een grotere kans egocentrisch te worden en het contact met de werkelijkheid te verliezen.

In mijn ogen zijn dit energievreters. Dat klinkt misschien als een griezelige term, maar het beschrijft een herkenbaar verschijnsel.

Energievreters zijn stemmingvreters, ze zoeken voeding

In gezonde relaties is sprake van wederkerigheid: mensen geven én ontvangen energie. Energievreters doen het tegenovergestelde. Zij nemen voortdurend aandacht, emoties en tijd in beslag, zonder iets terug te geven. Ze lijken zich te voeden met de emoties van anderen. Vaak merk je dat niet direct. Integendeel, ze kunnen charmant, overtuigend en aantrekkelijk overkomen. Juist daardoor zijn ze zo effectief.

Ze zoeken voortdurend naar manieren om jouw aandacht vast te houden. Jij moet er voor hen zijn, terwijl zij er zelden voor jou zijn. Ze presenteren dramatische verhalen, vergroten problemen uit en creëren een gevoel van permanente crisis. Daardoor ontstaat ruimte om democratische instituties ter discussie te stellen. Dat is de autoritaire verleiding: een proces waarbij steeds meer redelijke mensen bereid raken leiders te volgen van wie ze eigenlijk weten dat ze corrupt of onbetrouwbaar zijn.

Veel van deze leiders lijken heel goed te begrijpen hoe aandacht werkt. Ze proberen voortdurend invloed uit te oefenen op de manier waarop mensen denken en voelen. Elke nieuwe rel, beschuldiging of provocatie houdt hen in het nieuws. De media spelen daarin vaak een belangrijke rol. Conflicten trekken immers kijkers, lezers en klikken.

Blootstelling put je mentaal uit

Wat we daarbij gemakkelijk over het hoofd zien, is het effect van voortdurende blootstelling aan beelden van conflict, woede en angst. Tijdens talkshows blijven foto’s van politici of schokkende gebeurtenissen vaak langdurig in beeld. Zulke beelden kunnen je stemming beïnvloeden en je mentaal uitputten. Piekeren of langdurig bezig zijn met negatieve informatie kost veel energie. Je hersenen blijven actief, zelfs wanneer je niets doet.

Dat is ook biologisch goed te verklaren. Negatieve prikkels activeren het limbisch systeem, ons emotionele brein. Daardoor komt het lichaam in een milde vecht-, vlucht- of stressreactie terecht. Stresshormonen zoals cortisol en adrenaline worden aangemaakt, de hartslag stijgt en het lichaam verbruikt meer energie. Ik merk dat ook bij mezelf. Soms erger ik me zo aan bepaalde televisieprogramma’s of politieke discussies dat ik me daarna werkelijk vermoeid voel. Ook complotdenkers kunnen je op die manier uitputten, doordat ze voortdurend proberen je aandacht vast te houden met steeds nieuwe verhalen.

Uiteindelijk draait het om waar je je aandacht op richt. Gedachten bepalen in belangrijke mate waar je mentale energie naartoe gaat. Negatieve of stressvolle gedachten houden het stresssysteem actief. Kalme, positieve gedachten activeren juist het parasympathische zenuwstelsel, waardoor lichaam en geest herstellen.

Wat maakt je vrolijk?

Het omgekeerde geldt gelukkig ook. Sommige beelden geven juist energie. Denk aan de poster van een favoriete artiest boven het bed van een tiener. Alleen al het kijken daarnaar kan gevoelens van enthousiasme of inspiratie oproepen. Zelf kijk ik graag naar filmpjes van honden. Daar word ik vrolijk van. Positieve beelden kunnen je stemming verbeteren en je energie geven.

Mijn boodschap is daarom eenvoudig: wees kritisch op wat je dagelijks consumeert via televisie, sociale media, YouTube en andere videoplatforms. Niet alles wat je aandacht vraagt, verdient ook je aandacht.

Hoe ga je om met een energieslurper?

Soms is afstand nemen de beste oplossing. Bescherm jezelf tegen voortdurende negatieve invloeden. Angst is vaak het grootste energielek. Blijf je ergens structureel een slecht gevoel van houden, beperk dan het contact of kies voor meer afstand. En als nieuwsuitzendingen of talkshows je keer op keer uitgeput achterlaten, vraag jezelf dan af of je er wel naar wilt blijven kijken.

Tegelijkertijd geloof ik niet in de trend, geïnspireerd door veel zelfhulpboeken, die mensen aanspoort om iedereen die energie kost uit hun leven te verwijderen. We hebben juist gangmakers nodig: mensen die optimisme uitstralen, relativeren, inspireren en de sfeer verbeteren. Omring je daarom zoveel mogelijk met mensen die je energie geven, zonder de ander direct af te schrijven. Maar wees ook niet bang om grenzen te stellen en op tijd ‘nee’ te zeggen.

Dat vraagt moed en zelfkennis. Wie leert kiezen waar hij zijn aandacht aan geeft, herstelt het evenwicht in zichzelf. Aandacht is immers kostbaar.

Leiders, populisten en media maken vaak gebruik van psychologische mechanismen die direct inspelen op de werking van ons brein. Sommige politici produceren in hoog tempo claims, beschuldigingen en halve waarheden, waardoor het onmogelijk wordt alles nog zorgvuldig te controleren. Ons brein raakt cognitief overbelast. Dat leidt tot mentale vermoeidheid en maakt ons vatbaarder voor eenvoudige verklaringen. Verontwaardiging, angst en wij-zij-denken houden onze aandacht gevangen en kosten veel mentale energie.

Misschien is dat wel de belangrijkste les: aandacht is energie. En wie bepaalt waar jouw aandacht naartoe gaat, bepaalt uiteindelijk ook waar jouw energie naartoe stroomt.

AUTEUR MARY SPAN | ©DOESPLUS! | 260715
Publicist van DoesPlus! magazine en auteur van het boek Zinvolle [W]evolutie.
Hou ervan je te inspireren en te activeren voor zinvolle evolutie
in leven en werk, bouwend aan een wereld van nieuwe mogelijkheden.