mary span | plust je blik | 24 september 2026
Ongelijkheid bestrijden met bedrijfsvriendelijk socialisme?
Het pad naar een democratische economie
Er wordt flink nagedacht over de gevaren van het neoliberalisme. Premier van het VK, Andy Burnham, is een voorstander van business-friendly socialism, maar wat houdt dat in? Gaan we daarmee terug naar het rode vuist?
Westerse economieën hebben geen gebrek gehad aan rijkdom: ze waren georganiseerd om die rijkdom te onttrekken in plaats van erin te investeren. Westerse economieën werden ook steeds beter in het belonen van bezit, maar steeds slechter in het bouwen van de productieve fundamenten waarop welvaart rust. De tekenen van achteruitgang zijn overal zichtbaar en rechts wint al jaren. Het Westen verkeert in verval omdat de elites na de Koude Oorlog een economisch model verkondigden dat rijkdom naar boven kanaliseerde. Het resultaat is catastrofaal: economieën die geen duurzame verbeteringen meer oplevert in de levensstandaard of de openbare voorzieningen.
Dat is in het Verenigd Koninkrijk meer dan duidelijk. Want wat heeft het VK kapot gemaakt? De vier ruiters van de Britse apocalyps zijn de-industrialisatie, privatisering, bezuinigingen en Brexit.
Jarenlang beschouwde Labour in het Verenigd Koninkrijk economische groei als de belangrijkste manier om de levensstandaard te verbeteren. Maar economen zoals Alfie Stirling, beleidsdirecteur van de Joseph Rowntree Foundation (JRF); Hannah Peaker, adjunct-directeur van de New Economics Foundation (NEF); en Carys Roberts, voormalig beleidsadviseur van Starmer die in oktober 2025 ontslag nam , betoogden dat deze aanpak onjuist was. “We verwachten politieke verschuivingen,” zei Stirling bij het aantreden van Andy Burnham als premier van het VK ter vervanging van Keir Starmer. “En we willen ervoor zorgen dat we het juiste beleid voeren.”
Andy Burnham wordt gezien als een meester in het creëren van een positieve sfeer. Hij is iemand die altijd opduikt met een positief verhaal. Desondanks profileert Burnham zich als de meest radicale premier sinds Thatcher. Hij wil een einde maken aan 40 jaar neoliberalisme in het Verenigd Koninkrijk als een vuist tegen het opkomende extreemrechtse klimaat, gefinancierd door oligarchen.
De kern van de aanpak van Burnham is economische groei te combineren met sociale vooruitgang, het zogenaamde Manchesterisme. Burnham hanteert een langetermijnstrategie om een economie te herstellen die zwaar getroffen is door de de-industrialisatie van het Thatcher-tijdperk. Daarom lanceerden Labour-insiders een nieuw centrumlinks netwerk in een poging de koers van de partij te veranderen. De koers heet bedrijfsvriendelijk socialisme. Dit is volgens Burnham de juiste aanpak voor de tijd waarin we nu leven.
Bedrijfsvriendelijk socialisme, net als het keynesianisme, het Croslandiaanse ‘middenweg’-socialisme, het monetarisme en de Derde Weg daarvoor, is absoluut een levensvatbaar politiek idee. Het concept draait om het stevig in toom houden van het kapitalisme, zodat het de kant opgaat die mensen wensen.
Kernmerken van bedrijfsvriendelijk socialisme
- Publieke regie op de regels: De overheid bepaalt de maatschappelijke missie en de kaders, terwijl private bedrijven integenstelling tot traditioneel nationaliseren inschrijven om het werk uit te voeren.
- Samenwerking met de markt: Er is geen vijandigheid tegenover winst of ondernemerschap, zolang de opbrengsten van de economische groei maar aantoonbaar ten goede komen aan de bredere samenleving en de regio.
- Einde aan neoliberalisme en trickle-down: Het verwerpen van de gedachte dat ongebreidelde marktwerking vanzelf problemen oplost; de overheid stuurt actief bij waar de markt faalt.
- Decentralisatie (Devolution): Economische en politieke macht weghalen uit de nationale hoofdstad (zoals Londen in het UK) en neerleggen bij regionale overheden en lokale gemeenschappen die de lokale economie beter kennen.
Hoe het in de praktijk werkt
- Infrastructuur: Transport of nutsvoorzieningen worden ondergebracht in één strak gereguleerd publiek systeem, waarbij private vervoerders of bouwers als uitvoerders contracten krijgen.
- Innovatie en groei: Actieve steun voor innovatie-hubs en regionale investeringsfondsen in samenwerking met universiteiten en het bedrijfsleven.
Kritiek en kanttekeningen
- Een schijnbeweging: Tegenstanders van links vinden dat socialisme nooit mag samengaan met winstbejag van bedrijven, terwijl de rechterzijde vreest voor verkapte staatsbemoeienis en te hoge lasten.
- Vaagheid: Economen en critici wijzen erop dat het soms meer klinkt als een politieke slogan dan als een waterdicht economisch model, en dat de uitvoering in de praktijk erg lastig blijft.
Rechts voorspelt dat dit alleen maar in een drama kan eindigen. Maar het nivelleren van de ongelijkheid, het omarmen van de innovatie-economie en het belasten van de rijken om de benodigde middelen te vinden, zijn een economische en sociale noodzaak.
AUTEUR MARY SPAN | ©DOESPLUS! | 260924
Publicist van DoesPlus! magazine en auteur van het boek Zinvolle [W]evolutie.
Hou ervan je te inspireren en te activeren voor zinvolle evolutie
in leven en werk, bouwend aan een wereld van nieuwe mogelijkheden.
Donuteconomie Amsterdam, hype of hoop?
In 2020 bracht Amsterdam als eerste stad ter wereld de donuteconomie Amsterdam in praktijk. De hoofdstad koos niet voor méér, sneller, groter — maar voor beter, eerlijker en duurzamer.
Wat is beter: spullen of geluk?
De wereldeconomie is gebaseerd op een materialistisch geloofssysteem. Als we een samenleving willen waarin het saamhorigheidsgevoel sterk is, hebben we een wereldeconomie met een geestelijke visie nodig.
