mary span | plust je blik | 28 april 2026

Ernst Friedrich Schumacher, pionier in mensgerichte oplossingen

Econoom Ernst Friedrich Schumacher was een menselijke en duurzame ziel, omdat hij economie niet zag als een kille wetenschap van cijfers, maar als een middel om het welzijn van mens en natuur te dienen. Zijn boek Hou het klein is een economisch idee dat in de vergetelheid is geraakt. Veel denkers hebben echter de onethische en corrupte globalisering omarmd.

Ernst Friedrich Schumachers’ Small is Beautiful (1977) was het boek over politiek dat ik steeds bewaard heb; het was het enige boek over economie dat me beroerde. Het was als een manifest uit een tegencultuur waarmee we geen contact meer hadden. Nu herlees ik het nog eens en ik omarm de mix van politiek, economie, filosofie en milieubewustzijn nog steeds. Waarom? Omdat het zo menselijk is.

“Kleinschaligheid is mooi“, zei Schumacher ooit. De meest recente voorbeelden zijn boerenmarkten en lokale cafés die zelfgemaakte taartjes maken – omdat het zo’n fundamenteel inzicht in de menselijke ervaring van de moderniteit belichaamt. Nichemerken zoals The Body Shop in het Verenigd Koninkrijk of Ben & Jerry’s ijs in de VS probeerden een economisch model te ontwikkelen gebaseerd op het motto ‘klein is mooi’, waarbij relatie, vakmanschap en milieu centraal stonden. Later werden ze opgeslokt door grote bedrijven. De focus op recycling die we nu als vanzelfsprekend beschouwen, was onbekend toen Schumacher zijn boeken schreef.

Zijn ideeën zijn anno 2026 relevanter dan ooit. Hij pleitte voor kleinschaligheid, lokale en mensgerichte economieën en technologie die de mens dient (intermediate technology), in plaats van blinde economische groei en megaschaling. Zijn boeken dagen nu de hedendaagse multinationals uit die, net als veel ideeën uit de late jaren 60 en vroege jaren 70 geleidelijk werd overgenomen en vervormd door de voortdurende, ongebreidelde expansie van het consumentenkapitalisme. Het ontmenselijkt de maatschappij. We nemen eerder beslissingen die gericht zijn op winstgevendheid in plaats van menselijke behoeften. We verlangen naar economische systemen die we zelf in de hand hebben, die we begrijpen en die weer ruimte bieden voor menselijke interactie – en toch worden we voortdurend overweldigd door het feit dat we gevangen zitten in enorme, corrupte mondiale economische systemen.

Had Schumacher gelijk? In veel opzichten wel. Hij zette vraagtekens bij het dogma van economische groei als de centrale zorg van de politiek en stelde dat arbeid de mens moet dienen, niet andersom. Kleinschalige organisatievormen zorgen ervoor dat mensen zich gezien voelen, eigenaarschap ervaren en niet verstrikt raken in onpersoonlijke, complexe bureaucratieën. Schumacher zag dat grootschaligheid vaak leidt tot onbeheersbaarheid en onethische situaties. Zijn oproep tot duurzaamheid sluit naadloos aan bij de huidige noodzaak voor een circulaire economie en de strijd tegen klimaatverandering.

Ondanks onze toegenomen welvaart sinds de jaren 70 zijn we niet gelukkiger geworden. Schumacher waarschuwde juist voor de problemen waar we nu mee te maken hebben, nu de psychische aandoeningen – depressie, angst, paniekaanvallen, stress – toenemen. Bij het lezen van Schumachers bemoedigende voorschriften voor onze toekomst is het huiveringwekkend om te beseffen hoe zoveel denkers, politici en academici zich hebben aangesloten bij een onethische globalisering en hoe ons denken is vastgelopen in een doodlopende straat van corruptie en robotisering. We lijken nog ver weg van een economie waarbij mensen ertoe doen.

Helaas zullen we wellicht pas de soort verzachtende maatregelen nemen waar Schumacher en vele anderen al lang voor pleiten, wanneer de tragische gevolgen ervan de mensheid ernstig treffen.

AUTEUR MARY SPAN | ©DOESPLUS! | 260428
Publicist van DoesPlus! magazine en auteur van het boek Zinvolle [W]evolutie.
Hou ervan je te inspireren en te activeren voor zinvolle evolutie
in leven en werk, bouwend aan een wereld van nieuwe mogelijkheden