KLIMAATSPAGAAT | gaan eco en welvaart samen?

Klimaatspagaat | DoesPlus!

6 januari 2024 | Mary Span | Evolutiegids

Eco en welvaart lijken niet samen te gaan. We zitten in een klimaatspagaat.

soil | DoesPlus!De broeikasgassen nemen ongecontroleerd en dramatisch toe. Met alle gevolgen van dien. Politici beloven de klimaatcrisis aan te pakken en de welvaart te laten toenemen. Helaas zal groene energie uit zon en wind nooit genoeg zijn om de mondiale groei en welvaart te stimuleren. We zullen allemaal met minder genoegen moeten nemen. Adieu, welvaart?

Politici en wetenschappers vertellen graag het mooie succesverhaal van zon- en windenergie en hun aanpak van de klimaatcrisis. Zon en wind zouden samen in 2032 de hele wereld kunnen voorzien van elektriciteit, maar daarmee is het probleem rondom fossiele brandstoffen niet opgelost. De wereldwijde uitstoot van koolstofdioxide door de verbranding van fossiele brandstoffen heeft in 2023 een recordhoogte bereikt, waardoor de klimaatverandering verergert en er meer destructief extreem weer zal worden aangewakkerd, aldus wetenschappers.

In harmonie met de natuur
leven?
Kunnen we dat nog wel?

We vergeten daarbij dat onze rijke en welvarende samenleving na de Tweede Wereldoorlog alleen maar kon ontstaan door de aarde te plunderen. Wat eerder economische groei heette, is nu georganiseerde waanzin geworden en bestaat alleen maar om onze consumptie en economische en digitale groei in stand te kunnen houden. Het systeem maakt dat we blijven snakken naar beloningen. De huidige uitdaging is: kunnen we het dramatische mechanisme nog veranderen?

Tegenwoordig kiest de overheid meer de rol van beleidsmaker, ook als het gaat om klimaatadaptatie. De nadruk ligt op beleidsontwikkeling en minder op beleidsuitvoering. Die ligt meer en meer bij de vrije markt. Maar is de vrije markt beter voor het klimaat? Politici vergeten te vertellen dat een vrije markt niet alleen leidt tot winst maar ook leidt tot de roemruchte race naar de bodem. Marktwerking kan weliswaar vraag en aanbod op elkaar afstemmen, maar daarbij delven ethische normen en duurzaamheid wel het onderspit. De overheid wil de regie van de privatisering niet meer terugnemen en zal daardoor op talloze terreinen falen. En dat zien we dan ook regelmatig gebeuren. Mensen zien door de bomen het bos niet meer door de veelheid aan regelingen. Het vervelende daarbij is dat deze regieloze politiek leidt tot wantrouwen bij de burger. Die voelt zich aan de kant gezet en is kopschuw geworden. Vooral als het om het sociale fundament en de menselijke maat gaat. 

Hoezo, overheid?
Ik doe gewoon
wat ik wil.

Het is heel moeilijk om ideeën en overtuigingen te veranderen. We willen graag schone lucht, maar willen de auto niet laten staan. De industrie wil winstgroei en gaat de dure groene investering zo lang mogelijk uit de weg. Vermindering van de industriële productie helpt om serieus iets tegen de uitstoot en de opwarming te doen. De kern van het probleem ligt eveneens bij het korte termijndenken en de winst als hoogste God. Dus de onduurzaamheid van de kapitalistische markt. We zitten met z’n allen in een klimaatspagaat.

Zolang de meeste mensen zich niet de ware voorstelling van klimaatverandering kunnen maken, zo suggereert de Indiase schrijver Amitav Ghosh, lijkt gedragsverandering ver weg. “De wereld is beetje bij beetje aan het instorten, alleen zien we dat nog niet.” Hij stelt dat de klimaatcrisis daarom ook een crisis van cultuur en verbeelding is. En de Duitse journalist en economisch expert Ulrike Herrmann waarschuwt voor te mooie voorstellingen van een betere wereld. Wat de wereld volgens haar nodig heeft is krimp en een oorlogseconomie. Die laat zich bij voorbaat met het kapitalisme, dat immers op groei is gebaseerd, niet verzoenen. Bovendien vraagt krimp om solidariteit. Klimaatbescherming vraagt om een totale ombouw van de samenleving. Ze stelt daarom voor de Britse oorlogseconomie tijdens WOII en daarna als voorbeeld te nemen.

Krimp is
een kans voor groen.

Ulrike Herrmann: “Het is niet voldoende om niet meer naar verre landen te vliegen of minder vlees te gaan eten. We moeten zelfs van de veehouderij en privé-auto’s af“, stelt Hermann. “Om een klimaatramp te kunnen vermijden dienen we in 2045, over 23 jaar, op netto nul te staan.” Dat betekent dat economische groei en welvaart niet samen gaan. Het betekent óók dat de klimaatadaptatie , d.w.z. het tijdig en effectief aanpassen aan het actuele of verwachte klimaat, moeilijk kan worden gerealiseerd als we niet met z’n allen gaan minderen.

Martin Wolf, het boegbeeld van de Financial Times, denkt dat technologische doorbraken samen moeten gaan met maatschappelijke veranderingen. De meerderheid ziet juist de mogelijkheid van groene groei voor zich. De een gelooft dat er een transformatie van de mensheid (op weg naar een vredig paradijs) zal plaatsvinden die niet alleen de klimaatcrisis zal oplossen maar ook het verleden teniet zal doen. De ander zal dat willen bereiken door zon- en windenergie, een deel daarvan gelooft in kernenergie. Kernenergie is kostbaar en de vraag is of de grondstof uranium straks nog wel beschikbaar is als zoveel landen het willen hebben voor hun eigen kernenergie. Bovendien komt meer dan 60% van de grondstof uranium uit Rusland. Om het kapitalisme permanent te kunnen voeden en dus de economische groei in stand te kunnen houden, moet je elektriciteit opslaan. En deze opslagtechnologieën zijn er nog nauwelijks.

Eigenlijk vraagt de klimaatverandering om een groot Deltaplan, een holistisch plan met gedetailleerde uitwerkingen zoals hoogleraar Transitiekunde Jan Rotmans dat vaak bepleit. De donuteconomie van sociale en planetaire grenzen van Kate Raworth , het economische model dat een sociaal fundament creëert zonder het overschrijden van ecologische plafonds, zou daarbij als basis kunnen dienen. Door te minderen zouden we op het niveau van de zeventiger jaren kunnen uitkomen. We hoeven onze welvaart dan niet vaarwel te zeggen en in een stenen tijdperk te leven.

Als wij nou veranderen, dan
hoeft het klimaat het niet te doen.
Loesje

“Wat het klimaat nodig heeft om instorting te voorkomen, is de inkrimping van het menselijk gebruik van grondstoffen”, schrijft ook de sociale activist en auteur Naomi Klein. Door de steeds toenemende productiviteit zitten we met een enorme economische surplus die wordt geconsumeerd, geïnvesteerd, maar vooral verspild. Het Deltaplan, een noodplan voor de energietransitie is qua schaalgrootte en complexiteit daarom vergelijkbaar met de Wederopbouw na WO II. De kunst is om het Deltaplan naar de leefwereld van de burgers toe te schrijven, zodat het ze motiveert en aanjaagt om mee te doen. De grote transitie bestaat dus uit kleine verbouwinkjes op straat- en wijkniveau. Goederen moeten gewoon eerlijk verdeeld worden. Niemand hoeft tekort te schieten in de essentiële levensbehoeften (van voedsel en gezondheidszorg tot huisvesting en politieke stem), ook toekomstige generaties niet.

Dat vraagt echter om tomeloze regie van de overheid in samenwerking met participerende burgers én marktpartijen. Het wordt tijd dat we het systeem dat ons in deze situatie heeft gebracht beetje bij beetje ombouwen naar een leefbare toekomst. “Systemen kunnen echter alleen veranderen als mensen veranderen”, stelt hoogleraar Transitiekunde Jan Rotmans. Het vraagt om het loslaten van angst voor het veranderende leven en om persoonlijke en gemeenschappelijk transitie. Het is veel, maar als we samen de schouders eronder zetten komen we er wel. We hebben gewoon een wevolutionaire Wende nodig, maar nu gebaseerd op oude wijsheid en gezond verstand.

Mary Span | DoesPlus!

AUTEUR MARY SPAN | ©DOESPLUS! | 240106
Trendjournalist/publicist en auteur van het boek Zinvolle [W]evolutie.
Hou ervan je te inspireren en te activeren voor zinvolle evolutie
in leven en werk, bouwend aan een wereld van nieuwe mogelijkheden

Kan de economie nog verder groeien?

24-01-24: Ons land komt in een fase waarin het zichzelf moet afvragen welke economische bedrijvigheid nog gewenst is. Het is misschien ook tijd voor een menseffectrapportage naast de al bestaande milieueffectrapportage, die kwantificeert wat de gevolgen zijn voor de samenleving zoals milieu, (arbeids)migranten, de schaarse leefgelegenheid in ons volle landje, e.d. Er zitten grenzen aan groei, zei de Club van Rome al in 1973. Bron: De Volkskrant, Michael Persson.

Het goede leven

09-01-24: De inheemse Mayapolitica Thelma Cabrera uit Guatemala belooft een radicale verandering. In de toekomst die zij nastreeft, is de natuur niet langer enkel een productiefactor en neemt de dominante kapitalistische mens een stap terug. Kleinschalige, duurzame landbouw is het devies: leven mét de natuur. ‘Moeder Aarde kan zonder ons, wij overleven niet zonder haar.’ Bron: De Volkskrant.
Bloemen in de wei | DoesPlus!

Verlangend naar de bloemenwei

Er is iets mis in de natuur. Ik mis de diversiteit van planten en insecten.

De wereld is in oproer | DoesPlus!

Herstel de hoop in een wereld in oproer

De toestand in de wereld is complex. Het psychologische probleem van de huidige rampen heeft een achtergrond die eeuwen oud is en die nu de nadelige gevolgen laten zien.

CONTACT US

We zijn momenteel niet aanwezig. Je kunt ons een e-mail sturen, dan komen we er zo snel mogelijk op terug.

Sending

Log in with your credentials

Forgot your details?

Verified by MonsterInsights