SOCIALE ISOLATIE | de eenzaamheidsepidemie

Eenzaamheidsepidemie | DoesPlus!

3 januari 2024 | Mary Span | Evolutiegids

De eenzaamheidsepidemie:
hoe systemen bijdragen aan sociale isolatie

In de moderne samenleving lijkt eenzaamheid steeds meer op de loer te liggen. Hoewel er verschillende oorzaken voor sociale isolatie zijn, kunnen we niet voorbijgaan aan de invloed van systemen zoals neoliberalisme, discriminatie en sociale media op dit groeiende probleem.

Net als alle andere primaten zijn mensen sociale dieren. We zoeken voor ons functioneren naar een hechte verbintenis, zoals die bestaat in de chemie tussen moeder en kind en de emotionele band met familie. Maar helaas zijn we teveel gefocust geraakt op onszelf. Tegen de tijd dat Covid-19 toesloeg, voelden velen van ons zich al geruime tijd eenzaam, beperkt en geïsoleerd.

We zitten midden in een
wereldwijde eenzaamheidsepidemie.
Niemand is er immuun voor.

Een belangrijke factor voor eenzaamheid is de focus op individualisme in kapitalistische samenlevingen. Laten we niet vergeten dat we veel te danken hebben aan het kapitalisme, zoals hogere welvaart en levensverwachting, democratie en gelijkheid. Het nastreven van materiële welvaart kan echter leiden tot het verwaarlozen van onze sociale verbindingen. In de jacht op succes verliezen we soms het belang van gemeenschap en menselijke relaties uit het oog. Eenzame vakmensen van 30 tot 40 jaar maken lange dagen en lijken geen tijd te hebben om vrienden te maken. Dit kan resulteren in een gevoel van isolatie en eenzaamheid. In Nederland ziet bijna een op de zeven mensen eenzaamheid als een probleem, bijna de helft van de volwassenen voelt zich eenzaam. Dit is een toename van tien procent in tien jaar tijd. In de rest van Europa speelt hetzelfde probleem. De cijfers uit Azië, Australië, Zuid-Amerika en Afrika geven evenveel aanleiding tot zorg.

Het directe persoonlijke contact
lijkt taboe te zijn geworden.

Daarnaast kan de economie ook een rol spelen bij het vergroten van eenzaamheid. Eenzaam is overigens niet hetzelfde als alleen zijn. Je kunt omgeven zijn door mensen en je toch eenzaam voelen, of je kunt alleen zijn en géén eenzaamheid ervaren. Het gaat er niet alleen om dat we geen steun ervaren in een sociale of familiecontext, maar ook dat we ons in politiek en economisch opzicht buitengesloten voelen. Eenzaamheid is niet alleen een persoonlijke interne toestand, maar ook een existentiële situatie in persoonlijk, maatschappelijk, economisch en politiek opzicht. We voelen ons als ‘t ware tekortgedaan door de samenleving en de politiek. In de moderne werkcultuur, waarin langere werktijden en prestatiedruk de norm zijn, hebben mensen vaak minder tijd voor sociale interacties. De constante focus van de samenleving op productiviteit, bezuinigingen, nieuwe technologie en winst kan ervoor zorgen dat we onze menselijke behoefte aan verbinding verwaarlozen.

Veel mensen voelen
zich achtergesteld en aan
hun lot overgelaten.

Het consumentisme, dat nauw verbonden is met kapitalisme, draagt ook bij aan eenzaamheid. Hebzucht wordt immers gezien als goed. Het idee dat geluk kan worden gekocht met materiële bezittingen kan leiden tot oppervlakkige relaties. Zoals je misschien al vermoedde, spelen onze smartphones en in het bijzonder sociale media een belangrijke rol: ze leiden onze aandacht af van de mensen om ons heen, ze halen het slechtste in ons naar boven. Het gaat alleen nog maar om het scoren van ‘likes’ en volgers en ons vermogen om effectief of empathisch te communiceren wordt daarmee uitgehold. We worden er alleen maar rationeler door en bezield door eigenbelang. Het neoliberalistische individualisme heeft een stevige voet aan de grond gekregen. We zien elkaar daardoor alleen nog maar als rivalen en ritselaars en niet als helper of mensen die samenwerken.

Mensen kunnen in de val trappen van het denken dat ze alleen waardevol zijn als ze bepaalde producten bezitten, wat uiteindelijk kan leiden tot een gevoel van leegte en isolatie. Het is tekenend voor onze tijd dat we net zo gemakkelijk online boodschappen kunnen bestellen als gezelschap, door een paar toetsen in te drukken op onze telefoon. Daardoor vervalt het gezellige praatje aan de kassa.

We hebben met z’n allen
een enorme behoefte aan
gezelschap, maar ook aan
steun en zorg.

Hoewel kapitalisme en economie enkele van de oorzaken van eenzaamheid kunnen zijn, is het belangrijk op te merken dat deze systemen niet de enige schuldigen zijn. Er zijn tal van andere factoren die bijdragen aan dit probleem, zoals technologie en veranderingen in sociale structuren.

Misschien wel verrassend is het feit dat de jongsten onder ons zich het meest eenzaam en geïsoleerd voelen. Dit is niet alleen een crisis in de geestelijke gezondheid, maar juist ook een crisis die ons lichamelijk ziek maakt. Eenzaamheid is net zo schadelijk als alcoholisme en tweemaal zo schadelijk als obesitas of roken. Personen met een kleine of slechte sociale kring en vooral alleenstaanden hebben 50 procent meer kans om jong te sterven. Kortom, eenzaamheid is erg ongezond.

Ons leven lijkt te worden bepaald
door de financiële markten en grootkapitaal.

We willen ons immers gezien en gehoord weten, we willen ons gesteund voelen, invloed hebben en eerlijk behandeld worden. Vriendelijk en met respect in plaats van gevoelloos en agressief. We zien teveel ‘korte lontjes’ om ons heen, waardoor mensen zich nog meer gaan terugtrekken. Om eenzaamheid van oud én jong aan te pakken, moeten we streven naar een evenwicht tussen individuele prestaties en gemeenschapszin. Maar ook dat je als individu actie onderneemt, zoals het doorbreken van gewoonten en het deelnemen aan lokale of regionale activiteiten.

Een gezonde samenleving waarin mensen worden aangemoedigd om verbinding te maken en te delen, kan de invloed van de kapitalistische systemen verminderen. De afgelopen jaren was eenzaamheid al in toenemende mate een thema op de politieke agenda’s en aanleiding voor het ontstaan van diverse landelijke en lokale initiatieven om eenzaamheid te bestrijden. Politici in het Verenigd Koninkrijk hebben zelfs een minister voor Eenzaamheid aangesteld (Pimlott 2018).

Wie gaat de eenzamen
helpen?

Het lastige bij het oplossen van de eenzaamheidsepidemie is dat de oorzaken zo talrijk en divers zijn. Ook discriminatie, de bevolkingsgroei in wijken, de verstedelijkingsgolf en het thuiswerken spelen een rol. We doen ook steeds minder dingen samen. We raken elkaar ook minder aan en we spreken elkaar nog nauwelijks. Denk maar eens aan de chatbots op internet in plaats van een verkoper in levende lijve. Tegelijkertijd zijn de gezelligheidscentra ernstig verwaarloosd, failliet of verdwenen. Dat is een proces dat op veel plaatsen al langer aan de gang is en versneld is door de bezuinigingsacties van regeringen. Het sociale vangnet is uitgehold en de status van sociale instituten is gedaald. De oorzaak wordt gevonden in het neoliberalisme, omdat het steeds meer macht en vrijheid heeft toebedeeld aan het grootkapitaal en de financiële instellingen.

Doe het samen,
maar reflecteer wel zelf.

Om een betere wereld te kunnen creëren moeten we de verbinding herstellen. In onszelf en tussen mensen onderling, tussen regering en burgers, tussen kapitalisme en het gemeenschappelijk belang. Dat betekent ook de zaken meer holistisch bezien, het ondersteunen van het Symbioceen (het creëren van een nieuwe balans tussen mens, natuur en technologie) en herstellen van het gevoel van hoop . Het vraagt ook om actie van de overheid en het zakenleven, maar ook van individuen. Het gaat niet om het verzinnen van ideeën, het gaat om ‘doen’.

Willen we de sociale cohesie met z’n allen herstellen, moeten we erkennen dat er stappen moeten worden gezet op weg naar [w]evolutie: het gezamenlijk leren van levenslessen en het geleerde omzetten in gemeenschappelijke daden, zoals het zoeken naar compromissen tussen eigenbelang en maatschappelijk welzijn, tussen vrijheid en broederschap. Gemeenschappelijke actie is immers belangrijk, omdat we in onze beschaving totaal afhankelijk zijn van elkaar. Totale zelfredzaamheid is een fantasie van rijke mensen, die denken niemand nodig te hebben. Het kan ook niet alleen een initiatief van bovenaf zijn, het is aan onszelf om de gemeenschappelijke evolutie vorm te geven.

Mary Span | DoesPlus!

AUTEUR MARY SPAN | ©DOESPLUS! | 240103
Trendjournalist/publicist en auteur van het boek Zinvolle [W]evolutie.
Hou ervan je te inspireren en te activeren voor zinvolle evolutie
in leven en werk, bouwend aan een wereld van nieuwe mogelijkheden
Eenzaamheid | DoesPlus!

Eenzaamheid, een groeiend probleem

Eenzaamheid wordt vaak gestigmatiseerd, gebagatelliseerd of genegeerd, maar een groeiend aantal volwassenen heeft daarmee te maken.

Holisme als sleutel voor visionaire politiek | DoesPlus!

Holisme als sleutel voor
visionaire politiek

Er is een enorme honger naar een andere, meer verbonden maatschappij en visionaire politiek. We zullen in de politiek iets nieuws moeten bouwen dat er nog niet is: een holistische visie.

CONTACT US

We zijn momenteel niet aanwezig. Je kunt ons een e-mail sturen, dan komen we er zo snel mogelijk op terug.

Sending

Log in with your credentials

Forgot your details?

Geverifieerd door MonsterInsights